జలియన్ వాలా బాగ్

ఈ పాఠ్యాంశం 'జలియన్ వాలా బాగ్' సంఘటనను కవి కవిశేఖర డా. ఉమర్ అలీషా రచించిన ఖండకావ్యం నుండి గ్రహించబడింది. ఇది భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం.

ఉద్దేశ్యం

• జలియన్ వాలా బాగ్ సంఘటన ద్వారా దేశభక్తి, స్వాతంత్ర్య స్ఫూర్తి, త్యాగాలను గుర్తుచేయడం.
• దేశం కోసం త్యాగాలకు సిద్ధంగా ఉండాలనే సందేశాన్ని అందించడం.

ప్రక్రియ: ఖండకావ్యం

• ఖండకావ్యం అంటే ఒక పెద్ద కావ్యం (మహాకావ్యం) లోని ఒక భాగాన్ని లేదా ఒక చిన్న కథాంశాన్ని తీసుకొని స్వతంత్ర కావ్యంగా రచించడం.
• ఇందులో ఒకే వస్తువు లేదా ఒకే సంఘటన ప్రధానంగా ఉంటుంది.
• ఈ పాఠ్యాంశం జలియన్ వాలా బాగ్ సంఘటనను వర్ణిస్తుంది కాబట్టి ఇది ఖండకావ్యం.

నేపథ్యం

• 1919లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం రౌలట్ చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ఈ చట్టం భారతీయుల ప్రాథమిక హక్కులను కాలరాసింది.
• ఈ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలు వెల్లువెత్తాయి.
• పంజాబ్‌లోని అమృత్‌సర్‌లో జరిగిన నిరసనల్లో డా. సైఫుద్దీన్ కిచ్లూ, డా. సత్యపాల్‌లను అరెస్టు చేశారు.
• వారి అరెస్టుకు నిరసనగా 1919 ఏప్రిల్ 13న బైశాఖీ పండుగ రోజున అమృత్‌సర్‌లోని జలియన్ వాలా బాగ్ మైదానంలో ప్రజలు సమావేశమయ్యారు.
• అప్పుడు జనరల్ డయ్యర్ సైన్యంతో వచ్చి, నిరాయుధులైన ప్రజలపై కాల్పులు జరిపాడు. ఈ దురంతంలో వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.

కవి పరిచయం: కవిశేఖర డా. ఉమర్ అలీషా

| అంశం | వివరాలు | |---|---| | కవి పేరు | కవిశేఖర డా. ఉమర్ అలీషా | | స్వస్థలం | తూర్పు గోదావరి జిల్లా (ప్రస్తుతం కాకినాడ జిల్లా), పిఠాపురం | | తల్లిదండ్రులు | చాంద్ బీబీ, మొహయుద్దీన్ బాద్షా | | రచనలు | నాటకాలు: మణిమాల, అనసూయాదేవి, చంద్రగుప్త, విషాద సౌందర్యం. పద్య గ్రంథాలు: ఖండకావ్యాలు, బ్రహ్మవిద్యావిలాసం, సూఫీ వేదాంత ధర్మం, మహమ్మద్ రసూల్ వారి చరిత్ర. గద్య రచనలు: ఈశ్వరుడు, మహమ్మద్ వారి చరిత్ర, సాధనా పథం. ఏకాంకికలు, ప్రహసనాలు, నవలలు, కథల సంగ్రహం, అనువాదాలు. | | బిరుదులు | 'పండిట్', 'మౌల్వీ' | | పురస్కారాలు | ఇంటర్నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ అమెరికా గౌరవ డాక్టరేట్ | | విశేషాలు | మహాకవిగా, వక్తగా, అవధానిగా, ఆధ్యాత్మికవేత్తగా, బహుభాషా పండితునిగా, పార్లమెంట్ సభ్యునిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. వీరి గురు పీఠం 'జ్ఞాన సభ' పేరిట ప్రసిద్ధి చెందింది. |

ఈ పద్యాలు జలియన్ వాలా బాగ్ సంఘటన యొక్క భయంకరమైన దృశ్యాన్ని, బ్రిటిష్ వారి క్రూరత్వాన్ని వివరిస్తాయి.

పద్యం 1 సారాంశం

• జలియన్ వాలా బాగ్ వేడుకకు ఆయుధాలు తెలియని అమాయక ప్రజలు సమావేశమయ్యారు.
• బ్రిటిష్ అధికారి జనరల్ డయ్యర్ సైనికులతో సహా అక్కడికి వచ్చి, వేలాది మంది అమాయకులను కాల్చి చంపించాడు.
• ఈ ఘోర సంఘటన భారతీయుల హృదయాలలో అగ్నివలె ప్రతీకార జ్వాలలను రేపింది.

పద్యం 2 సారాంశం

• వ్యాపారం కోసం యూరప్ దేశం నుండి వచ్చిన తెల్లదొరలు భారతీయులను వేధించారు.
• భారత వీరయోధులు శత్రువులతో పోరాడారు.
• బ్రిటిష్ వారు నిరంకుశ రౌలట్ చట్టం ద్వారా దుర్మార్గంగా ప్రవర్తించారు.

ముఖ్యమైన అంశాలు

• నిరాయుధులపై దాడి: ప్రజలు శాంతియుతంగా సమావేశమైనప్పుడు, జనరల్ డయ్యర్ వారిపై కాల్పులు జరపడం బ్రిటిష్ వారి క్రూరత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.
• ప్రతీకార జ్వాలలు: ఈ సంఘటన భారతీయులలో స్వాతంత్ర్య కాంక్షను, బ్రిటిష్ పాలనపై వ్యతిరేకతను పెంచింది.
• రౌలట్ చట్టం: ఈ చట్టం బ్రిటిష్ వారికి అపరిమిత అధికారాలను ఇచ్చింది, దీని ద్వారా ఎవరినైనా విచారణ లేకుండా అరెస్టు చేయవచ్చు. ఇది ప్రజల ఆగ్రహానికి కారణమైంది.

ఈ పద్యాలు రౌలట్ చట్టం యొక్క దుష్ప్రభావాలను, భారతీయ వీరుల పోరాట పటిమను వివరిస్తాయి.

పద్యం 3 సారాంశం

• తిరుగుబాటులను అణచివేయడానికి బ్రిటిష్ వారు రౌలట్ చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.
• డయ్యర్ జలియన్ వాలా బాగ్ లో ఈ చట్టాన్ని అమలు చేసి అమాయకులను దారుణంగా చంపించాడు.
• ఈ ఘోరాన్ని చూసి సామంత రాజులు నవ్వడం, ఆంగ్లేయులకు భారతీయులపై ప్రేమ లేదని స్పష్టమైంది.

పద్యం 4 సారాంశం

• భారత వీరుల శౌర్యంతో యూరప్ దేశం ఊగిపోయింది. (ఇది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో భారతీయ సైనికుల పాత్రను సూచిస్తుంది).
• యుద్ధంలో భారతీయులు తమ నైపుణ్యంతో శత్రువులను విరోచితంగా ఎదుర్కొన్నారు.
• అక్కడ భారత వీరులు ఎర్రని రూపంతో పోరాడుతుండగా, రక్తధారలు ఉవ్వెత్తున పొంగి ప్రవహించాయి.

పద్యం 5 సారాంశం

• ఆంగ్లేయులు భారతీయ సమూహంపై తుపాకి గుండ్ల వానను కురిపించారు.
• ఫిరంగి గుండ్ల శబ్దాలతో భారతీయుల గుండెలు అదిరిపోయినప్పటికీ, తుపాకి కాల్పులకు కొన్ని దేహాలు నేలకొరిగినప్పటికీ, భారతీయుడు అలసిపోకుండా శత్రువులను ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నాడు.

ముఖ్యమైన అంశాలు

• రౌలట్ చట్టం అమలు: ఈ చట్టం భారతీయుల నిరసనలను అణచివేయడానికి బ్రిటిష్ వారికి ఒక సాధనంగా మారింది.
• సామంత రాజుల వైఖరి: బ్రిటిష్ వారికి మద్దతుగా నిలిచిన సామంత రాజుల నిర్లక్ష్యం, ప్రజల పట్ల వారి అనాసక్తిని తెలియజేస్తుంది.
• భారతీయ సైనికుల పరాక్రమం: మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో బ్రిటిష్ తరపున పోరాడిన భారతీయ సైనికుల ధైర్యం, త్యాగం గొప్పవి. వారు తమ దేశం కోసం కాకపోయినా, తమ పరాక్రమాన్ని చాటుకున్నారు.

ఈ పద్యాలు భారతీయ సైనికుల అద్భుతమైన ధైర్యం, దేశభక్తిని, వారి త్యాగాలను వివరిస్తాయి.

పద్యం 6 సారాంశం

• భారతీయ సైనికుడు ఆంగ్ల కిరీటం (బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం) రక్షణకై భక్తి శ్రద్ధలతో సేవ చేశాడు.
• ఆహారం కోసం ఎదురు చూడకుండా, శత్రువులను సింహంలా ఎదుర్కొన్నాడు.
• యుద్ధంలో శక్తివంచన లేకుండా రక్తాన్ని ధారపోసి పోరాటం సాగించాడు.

పద్యం 7 సారాంశం

• భారతీయులు కేవలం సేవకులు అని విదేశీయులు చెప్పడం తగదు, ఎందుకంటే వారు యుద్ధంలో అహర్నిశలు కష్టపడతారు.
• ఆహారం లేకపోతే నీళ్లు తాగి జీవిస్తారు కానీ శత్రువుల వైపుకు అన్న పానీయాల కోసం వెళ్లరు.
• అవసరమైతే అగ్నిగోళాలకు ఆహుతి అవుతారు కానీ యుద్ధంలో వెనుకాడరు.

పద్యం 8 సారాంశం

• భారత దేశంపై ఆంగ్లేయులు చేసిన అన్యాయాలను మనం మర్చిపోలేం.
• అయితే, నెమ్మదిగా, ధైర్యంగా మన గౌరవాన్ని తిరిగి పొందడం ముఖ్యం.
• మన దేశం ధైర్యవంతులు, నిజాయితీగల వీరులతో నిండిన గొప్ప నేల. ఎప్పటికీ సత్యం, న్యాయం మనతోనే ఉంటాయి.

ముఖ్యమైన అంశాలు

• నిస్వార్థ సేవ: భారతీయ సైనికులు బ్రిటిష్ వారి కోసం పోరాడినప్పటికీ, వారి ధైర్యం, త్యాగం అద్భుతమైనవి.
• ఆత్మగౌరవం: భారతీయులు కేవలం సేవకులు కాదని, తమ ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడుకోవడానికి ఎంతటి త్యాగానికైనా సిద్ధపడతారని కవి స్పష్టం చేస్తాడు.
• న్యాయం, సత్యం: చివరికి సత్యం, న్యాయం గెలుస్తాయని, భారతీయులు తమ గౌరవాన్ని తిరిగి పొందుతారని ఆశాభావం వ్యక్తం చేస్తాడు.

ఈ పద్యాలు బ్రిటిష్ వారి క్రూరత్వాన్ని, జలియన్ వాలా బాగ్ దురంతం యొక్క భయంకరమైన పరిణామాలను వివరిస్తాయి.

పద్యం 9 సారాంశం

• ఆంగ్లేయుడు భారతీయులకు బానిసత్వం, కక్షలు, దుర్మార్గాలను మోపిన పాపాత్ముడు.
• భారతీయుల సంపదను దోచుకుని, భరించలేని పన్నులు వేసి, కరువు వంటి కష్టాలు తెచ్చాడు.
• విదేశీ మత వస్తువులను ప్రోత్సహించి, భారతీయుల మధ్య తగాదాలు పెట్టి, భారతీయులను మోసం చేశాడు.

పద్యం 10 సారాంశం

• తెల్లదొరలు పసిపిల్లలను, వృద్ధులను తీవ్ర చిత్రహింసలకు గురిచేసి అమానవీయంగా ప్రవర్తించారు.
• స్త్రీల గౌరవానికి భంగం కలిగించారు, వారి అంతఃపురాలలోకి చొరబడి జుట్టు పట్టుకుని ఈడ్చి అవమానించారు.
• పంజాబ్ ప్రజలను తుపాకులతో కాల్చి చంపి, వారి ప్రాణాలు, సంపదలను దోచుకున్నారు. పాప భీతి లేకుండా క్రూరంగా వ్యవహరించారు.

పద్యం 11 సారాంశం

• డయ్యర్ దురంతానికి జలియన్ వాలా బాగ్ లో ఎంతోమంది భారతీయులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
• మరణించిన వారి రక్తం ఏరులుగా పారింది, మరియు పోరాడుతున్న వారి ఆర్తనాదాలు అన్ని దిక్కులా ప్రతిధ్వనించాయి.
• ఈ భయంకర పరిస్థితిని చూసి కొందరు పౌరులు భయంతో అక్కడి నుండి పరుగులు తీయడంతో నిశ్శబ్దం వీగిపోయింది.

ముఖ్యమైన అంశాలు

• బ్రిటిష్ దోపిడీ: బ్రిటిష్ వారు భారతీయుల సంపదను దోచుకోవడమే కాకుండా, వారిని ఆర్థికంగా, సామాజికంగా అణచివేశారు.
• అమానవీయ చర్యలు: పసిపిల్లలు, వృద్ధులు, స్త్రీలపై జరిగిన దాడులు బ్రిటిష్ వారి క్రూరత్వానికి నిదర్శనం.
• భయంకరమైన పరిణామాలు: జలియన్ వాలా బాగ్ కాల్పులు అపారమైన ప్రాణనష్టాన్ని కలిగించాయి, ప్రజలలో భయాన్ని, ఆగ్రహాన్ని నింపాయి.

ఈ విభాగం పాఠ్యాంశంపై విద్యార్థుల అవగాహనను పరీక్షిస్తుంది మరియు వారి ప్రతిస్పందనలను ప్రోత్సహిస్తుంది. అపరిచిత గేయాలు, గద్యాలు ఇచ్చి వాటిపై ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయమని అడగవచ్చు.

ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు (మాదిరి)

1. జలియన్ వాలా బాగ్ ఎక్కడ ఉంది? ప్రజలు ఎందుకు అక్కడ సమావేశమయ్యారు?

• జలియన్ వాలా బాగ్ పంజాబ్‌లోని అమృత్‌సర్‌లో ఉంది. రౌలట్ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలుపడానికి మరియు బైశాఖీ పండుగ వేడుకల కోసం ప్రజలు అక్కడ సమావేశమయ్యారు.

1. బ్రిటిష్ వాళ్ళు భారతీయుల మధ్య కలతలు సృష్టించడానికి కారణాలు ఏమై ఉండవచ్చు?

• భారతీయుల ఐక్యతను దెబ్బతీసి, వారిని బలహీనపరచడం ద్వారా తమ పాలనను సుస్థిరం చేసుకోవడం, 'విభజించి పాలించు' (Divide and Rule) విధానాన్ని అమలు చేయడం.

1. జలియన్ వాలా బాగ్ సంఘటన భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపింది?

• ఈ సంఘటన భారతీయులలో తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని, బ్రిటిష్ పాలనపై ద్వేషాన్ని పెంచింది. స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని మరింత ఉధృతం చేయడానికి ప్రేరణగా నిలిచింది. గాంధీజీ వంటి నాయకులు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించడానికి ఇది ఒక ముఖ్య కారణం.

ఈ విభాగం విద్యార్థుల వ్యక్తీకరణ సామర్థ్యాన్ని, సృజనాత్మకతను వెలికితీస్తుంది. పాఠ్యాంశం ఆధారంగా సొంత మాటల్లో రాయడం, ఏకపాత్రలు, అభినందన పత్రాలు వంటివి రాయడం ఇందులో భాగం.

ముఖ్యమైన అంశాలు

• సొంత మాటల్లో వ్యక్తీకరణ: జలియన్ వాలా బాగ్ దురంతాన్ని, బ్రిటిష్ వారి నిరంకుశ పాలనలో భారతీయుల పరిస్థితిని సొంత మాటల్లో వివరించడం.
• భారత వీరుడి ఏకపాత్ర: ఆంగ్లేయుల దురాగతాలను వ్యతిరేకిస్తూ భారత వీరుడి ఏకపాత్రను రాయడం. ఇందులో వీరుడి ఆవేదన, కోపం, దేశ గౌరవం, శౌర్యం వంటి భావాలను వ్యక్తం చేయాలి.
• అభినందన పత్రం: స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిని ప్రశంసిస్తూ అభినందన పత్రాన్ని రాయడం. ఇందులో శీర్షిక, శుభాకాంక్షలు, అభినందన సందేశం, వ్యక్తిగత సేవల ప్రాముఖ్యత, ప్రశంసా పదాలు, ముగింపు ఉండాలి.

ఏకపాత్ర రచనకు సూచనలు

• ప్రారంభం: ఆంగ్లేయుల అన్యాయాలను ప్రస్తావిస్తూ కథ ప్రారంభం.
• సంఘటన వివరణ: ఆవేదన, కోపం, దేశ గౌరవం, శౌర్యం వంటి భావాలను వ్యక్తం చేయడం.
• ముగింపు: వీరుడి ధైర్యం, త్యాగంతో కథ ముగింపు.

అభినందన పత్రం రచనకు సూచనలు

1. అభినందన పత్రం శీర్షిక
2. శుభాకాంక్షలు
3. అభినందన సందేశం
4. వ్యక్తిగత సేవల ప్రాముఖ్యత
5. ప్రశంసా పదాలు
6. ముగింపు

ఈ విభాగంలో పాఠ్యాంశంలోని పదజాలం మరియు వ్యాకరణాంశాలపై దృష్టి సారిస్తారు. ఇది భాషా నైపుణ్యాలను పెంపొందించడానికి సహాయపడుతుంది.

పదజాలం

• అర్థాలు: పాఠ్యాంశంలోని కఠిన పదాలకు అర్థాలు తెలుసుకోవడం.
• ఉదా: ఉదకం = నీరు, ఆహవం = యుద్ధం, నిరంకుశ = అదుపులేని.
• సొంత వాక్యాలు: ఇచ్చిన పదాలను ఉపయోగించి సొంత వాక్యాలు రాయడం.
• ఉదా: ఉదకం: వర్షం పడకపోతే పంటలకు తగినంత ఉదకం అందించడం కష్టమవుతుంది.
• పర్యాయపదాలు: ఒకే అర్థాన్ని ఇచ్చే వివిధ పదాలు.
• ఉదా: రక్తం - రుధిరం, నెత్తురు; ఉదకం - నీరు, జలం.
• నానార్థాలు: ఒకే పదానికి వివిధ అర్థాలు.
• ఉదా: జాతి - కులం, సమూహం, తెగ.
• వ్యుత్పత్త్యర్థాలు: పదం ఎలా పుట్టిందో వివరించడం.
• ఉదా: హర్యక్షం = సింహం (హరుని అక్షం వంటి అక్షములు కలది).
• ప్రకృతి-వికృతులు: సంస్కృత పదాలు (ప్రకృతి) తెలుగులోకి మారిన రూపాలు (వికృతి).
• ఉదా: రాత్రి - రాతిరి, శాస్త్రం - సత్తెము.
• జాతీయాలు: భాషకు అందాన్ని, అర్థాన్నిచ్చే పదబంధాలు.
• ఉదా: అంగలార్చు: విలపించు, దుఃఖించు. వెన్నుచూపు: పారిపోవు, భయపడి వెనుదిరుగు.

వ్యాకరణం

సంధులు

• జశత్వ సంధి: క, చ, ట, త, ప లకు అచ్చులు గానీ, హ, య, వ, ర, ల గానీ, వర్గ తృతీయ, చతుర్థాక్షరాలు గానీ పరమైనప్పుడు, ఆ వర్గ ప్రథమాక్షరాలకు అదే వర్గ తృతీయ అక్షరాలు ఆదేశంగా వస్తాయి.
• సూత్రం: క, చ, ట, త, ప లకు అచ్చులు, హ, య, వ, ర, ల, వర్గ తృతీయ, చతుర్థాక్షరాలు పరమైనప్పుడు, క, చ, ట, త, ప లకు గ, జ, డ, ద, బ లు ఆదేశంగా వస్తాయి.
• ఉదాహరణలు:
• వాక్ + ఈశుడు = వాగీశుడు
• అచ్ + అంతం = అజంతం
• విరాట్ + రూపం = విరాడ్రూపం
• జగత్ + అంబ = జగదంబ
• అప్ + లింగం = అబ్లింగం

సమాసాలు

• రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా ఏర్పడటాన్ని సమాసం అంటారు. విగ్రహవాక్యం ద్వారా సమాస పదాన్ని విడదీసి అర్థం చేసుకోవచ్చు.
• ఉదాహరణలు:
• శౌర్యపరాక్రమం: శౌర్యమును పరాక్రమమును (ద్వంద్వ సమాసం)
• ఘోరరణం: ఘోరమైన రణం (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)

ఛందస్సు

• పద్య లక్షణాలను వివరించే శాస్త్రం ఛందస్సు. గురు లఘువులను గుర్తించి, గణ విభజన చేయడం ద్వారా పద్య లక్షణాలను తెలుసుకోవచ్చు.
• గురువు (U): దీర్ఘాక్షరాలు, ద్విత్వాక్షరాలకు ముందున్న అక్షరాలు, సంయుక్తాక్షరాలకు ముందున్న అక్షరాలు, సున్నతో కూడిన అక్షరాలు.
• లఘువు (I): హ్రస్వాక్షరాలు.

• శార్దూలం, మత్తేభం, చంపకమాల, ఉత్పలమాల వంటి వృత్త పద్యాలు, ఆటవెలది, తేటగీతి వంటి జాతి పద్యాలు ఉంటాయి.

• ఉత్పలమాల లక్షణాలు:

1. నాలుగు పాదాలు ఉంటాయి.
2. ప్రతి పాదంలో బ, ర, న, భ, భ, భ, భ, వ అనే గణాలు వరుసగా వస్తాయి.
3. ప్రతి పాదంలో 20 అక్షరాలు ఉంటాయి.
4. యతి స్థానం 10వ అక్షరం.
5. ప్రాస నియమం ఉంటుంది.

• చంపకమాల లక్షణాలు:

1. నాలుగు పాదాలు ఉంటాయి.
2. ప్రతి పాదంలో న, జ, భ, జ, జ, జ, ర అనే గణాలు వరుసగా వస్తాయి.
3. ప్రతి పాదంలో 21 అక్షరాలు ఉంటాయి.
4. యతి స్థానం 11వ అక్షరం.
5. ప్రాస నియమం ఉంటుంది.

• సీసపద్యం లక్షణాలు:

1. సీసపద్యంలో ప్రతి పాదం రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది.
2. ప్రతి భాగంలో నాలుగేసి గణాల చొప్పున ఒక్కొక్క పాదంలో ఎనిమిది గణాలుంటాయి.
3. ఈ 8 గణాలలో మొదటి ఆరు ఇంద్రగణాలు, చివరి రెండు సూర్యగణాలు ఉంటాయి. (అంటే పాదం మొదటి భాగంలో 4 ఇంద్రగణాలు, 2వ భాగంలో వరుసగా 2 ఇంద్రగణాలు, 2 సూర్యగణాలు ఉంటాయి.)
4. యతి ప్రతిపాదంలోనూ 3వ గణం మొదటి అక్షరంతో సరిపోతుంది. యతిలేని చోట ప్రాసయతి చెల్లుతుంది.
5. ప్రాస నియమం లేదు.
6. సీసపద్యం నాలుగు పాదాల తర్వాత తేటగీతిగాని, ఆటవెలదిగాని తప్పనిసరిగా ఉంటుంది.

అలంకారాలు

• కావ్యానికి అందాన్ని చేకూర్చేవి అలంకారాలు.
• ఉపమాలంకారం: ఉపమేయానికి, ఉపమానానికి పోలిక చెప్పడం. (ఉదా: ఆమె ముఖం చంద్రుని వలె అందంగా ఉంది.)
• రూపకాలంకారం: ఉపమేయ ఉపమానాలకు అభేదం చెప్పడం. (ఉదా: దుఃఖసముద్రం - దుఃఖమే సముద్రం).