చేజారిన బాలయం

ఈ పాఠ్యాంశం 'చేజారిన బాల్యం' శీలా వీర్రాజు గారి స్వీయ అనుభవాల ఆధారంగా రచించబడిన వ్యాసం. బాల్యం మనిషి జీవితంలో ఎంత ముఖ్యమైనదో, ఆ దశలో ఏర్పడే అనుభవాలు, అభిరుచులు, విశ్వాసాలు వ్యక్తిత్వాన్ని ఎలా తీర్చిదిద్దుతాయో ఈ పాఠం వివరిస్తుంది.

పాఠ్యాంశ ఉద్దేశం

• మనిషి జీవితంలో బాల్యం ప్రాముఖ్యతను తెలియజేయడం.
• బాల్యంలో ఏర్పడే అనుభవాలు, అభిరుచులు, స్నేహాలు వ్యక్తిత్వ వికాసానికి ఎలా దోహదపడతాయో వివరించడం.
• చిన్న చిన్న విషయాలు కూడా వ్యక్తిత్వాన్ని మలచడంలో ఎలా సహాయపడతాయో అర్థం చేయించడం.

ప్రక్రియ: వ్యాసం

• వ్యాసం అనేది ఒక నిర్దిష్ట అంశంపై రచయిత తన అభిప్రాయాలను, ఆలోచనలను, అనుభవాలను విశ్లేషణాత్మకంగా, తార్కికంగా, సృజనాత్మకంగా వ్యక్తీకరించే ఒక సాహిత్య ప్రక్రియ.
• లక్షణాలు:
• విశ్లేషణ: ఒక అంశాన్ని లోతుగా పరిశీలించి, దానిలోని వివిధ కోణాలను విడమర్చి చెప్పడం.
• తార్కికత: ఆలోచనలు, వాదనలు ఒక క్రమ పద్ధతిలో, హేతుబద్ధంగా ఉండాలి.
• సృజనాత్మకత: రచయిత శైలి, భాష, భావ వ్యక్తీకరణ నూతనంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉండాలి.
• వ్యక్తిగత ముద్ర: రచయిత వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలు, అనుభవాలు ప్రతిబింబిస్తాయి.
• సులభ శైలి: పాఠకులకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషలో ఉంటుంది.
• వ్యాసంలోని ప్రధాన భాగాలు:

1. పీఠిక (పరిచయం): అంశాన్ని పరిచయం చేయడం, పాఠకుడిలో ఆసక్తిని కలిగించడం.
2. విషయ వివరణ (ముఖ్య భాగం): అంశాన్ని వివరంగా విశ్లేషించడం, ఉదాహరణలు, వాదనలతో సమర్థించడం.
3. ముగింపు: వ్యాస సారాంశాన్ని సంగ్రహించడం, రచయిత అభిప్రాయాన్ని పునరుద్ఘాటించడం లేదా భవిష్యత్ సూచన ఇవ్వడం.

రచయిత పరిచయం: శీలా వీర్రాజు

• కలం పేరు: శీలావి
• పుట్టిన ప్రదేశం: రాజమండ్రి
• తల్లిదండ్రులు: వీరభద్రమ్మ, సూర్యనారాయణ
• ప్రసిద్ధి: రచయితగా, కవిగా, చిత్రకారుడిగా బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి.
• ముఖ్య రచనలు:
• కథా సంపుటాలు: సమాధి, మబ్బు తెరలు, రంగుటద్దాలు, ఊరు వీడోసులు చెప్పింది, మనసులో కుంచె.
• నవలలు: మైనా, కరుణించిన దేవత, వెలుగు రేఖలు.
• కవితా సంపుటాలు: కొడిగట్టిన సూర్యుడు, కిటికీ కన్ను, ఎర్ర డబ్బా రైలు, బడుగు పీకల మధ్య జీవితం.
• పురస్కారాలు: 1969లో 'మైనా' నవలకు ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది.
• ప్రత్యేకత: ఈ పాఠ్యాంశం శీలా వీర్రాజు గారి వ్యాస సంపుటి 'కలానికి ఇటూ, అటూ' నుండి గ్రహించబడింది.
• మరణం: 01.06.2022న స్వర్గస్థులయ్యారు.

పదజాలం (పదాలు - అర్థాలు)

• విధ: పద్ధతి, రీతి
• నిష్కల్మషం: స్వచ్ఛమైన, మలినం లేని
• మూలబీజం: ప్రారంభం, పునాది
• వల్లవేయు: విసిరివేయడం, వదిలివేయడం
• చేయి తిరుగు: నైపుణ్యం సాధించడం, అనుభవం రావడం
• ఊగిసలాడు: స్థిరత్వం లేకపోవడం, తటపటాయించడం
• వైధవ్యం: వైధవ్యం (భర్తను కోల్పోవడం)

రచయిత తన బాల్యాన్ని అత్యంత ప్రేమతో, ఆనందంగా గుర్తుచేసుకున్నారు. బాల్యం అనేది ఎలాంటి చింతలు లేని, ఆటపాటలతో నిండిన ఒక స్వర్గ తుల్యమైన కాలం అని ఆయన అభిప్రాయం.

బాల్య స్మృతులు

• ఊరితో అనుబంధం: 36 ఏళ్లుగా ఊరిని విడిచి ఉన్నప్పటికీ, బాల్య జ్ఞాపకాలు ఎప్పటికీ మర్చిపోలేదని రచయిత పేర్కొన్నారు. బాల్యం ఎంత ప్రత్యేకమైనదో ఇది తెలియజేస్తుంది.
• బాల్యంలోని స్వచ్ఛత: జీవితంలో కొన్ని బాధలు ఎదురైనప్పుడు, చిన్ననాటి నిష్కల్మషత్వం మరింతగా అర్థమవుతుందని రచయిత భావించారు.
• తండ్రి మాటలు: రచయిత చిన్నతనంలో మారం చేసినప్పుడు, తండ్రి "మాటిమాటికి నువ్వు అలా మారం చేయడానికి నువ్వు ఇంకా చిన్నవాడివే అనుకుంటున్నావా?" అని అనడం ద్వారా, బాల్యం చేజారిపోతుందని, బాధ్యతలు పెరుగుతాయని రచయిత అర్థం చేసుకున్నారు. ఇది బాల్యం ముగింపునకు ఒక సూచన.
• మధ్యతరగతి కుటుంబంలో బాల్యం: చితికిపోయిన మధ్యతరగతి కుటుంబంలో కూడా బాల్యం ఆనందంగా, ఆటపాటలతో గడుస్తుందని, ఆర్థిక ఇబ్బందులు బాల్యపు స్వచ్ఛతను పెద్దగా ప్రభావితం చేయవని రచయిత అనుభవం ద్వారా తెలుస్తుంది.
• "కల కదా, ఎక్కువసేపు ఉండనివ్వదు" అనే వాక్యం బాల్యం అనేది ఒక అందమైన కల లాంటిదని, అది శాశ్వతం కాదని, త్వరగా గడిచిపోతుందని సూచిస్తుంది.
• "ఆ రోజులు మళ్లీ వస్తే బాగుండును కదా!" అనే వాక్యం రచయితకు బాల్యం పట్ల ఉన్న తీపి జ్ఞాపకాలను, ఆ రోజులను తిరిగి పొందాలనే కోరికను వ్యక్తం చేస్తుంది.

బాల్యపు ఆటలు, అనుభవాలు

• రచయిత బాల్యంలో ఆడిన ఆటల గురించి, స్నేహితులతో గడిపిన సమయం గురించి వివరించారు.
• బాల్యంలో ఏర్పడిన స్నేహాలు చాలా ఆత్మీయంగా, స్వచ్ఛంగా ఉంటాయని, ఒకరి తప్పులను మరొకరు సులభంగా క్షమించే గుణం ఉంటుందని పేర్కొన్నారు. ఈ లక్షణాలు తరువాతి స్నేహాలలో కనిపించవని రచయిత అభిప్రాయం.
• బాల్యం, ఆర్థిక, సామాజిక మార్పులు రచయిత వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. బాల్యం ముగిసిన తర్వాత జీవితంలో ఎదురయ్యే మార్పులు, బాధ్యతలు స్నేహాల స్వచ్ఛతను తగ్గిస్తాయని ఆయన గమనించారు.

రచయిత బాల్యంలోనే చిత్రకళ, సాహిత్యం పట్ల అభిరుచిని పెంచుకున్నారు. ఈ అభిరుచులే ఆయన భవిష్యత్ విజయాలకు పునాదులు వేశాయి.

చిత్రకళ పట్ల ఆసక్తి

• ప్రైవేట్ ట్యూషన్ మాస్టర్: చిన్నతనంలో ప్రైవేట్ ట్యూషన్ మాస్టర్ వద్ద 20 మంది పిల్లలతో కలిసి అనేక విషయాలు నేర్చుకున్నారు. ఈ అనుభవం ఆయన అభివృద్ధికి సహాయపడింది.
• బొమ్మలు వేయడం: బొమ్మలు వేయడం ప్రారంభించినప్పటి నుండి చిత్రకారుడిగా అభివృద్ధి చెందారు. మొదటిసారి బహుమతి పొందడం, కుటుంబం నుండి ప్రశంసలు అందుకోవడం ఆయనకు ప్రోత్సాహాన్ని ఇచ్చింది.
• అక్క గదిలోని బొమ్మలు: పెద్దమ్మ అక్క గదిలోని ఆటబొమ్మలు (చెక్క, ఇత్తడి, గాజు బొమ్మలు) ఆయనలో కళాఖండాల సేకరణ పట్ల ఆసక్తిని కలిగించాయి. ఈ అనుభవాలు ఆయన సృజనాత్మకతకు బలంగా నిలిచాయి.
• కిటికీ గది: ఆకుపచ్చ, ఎర్ర అద్దాల కిటికీ గదిలో చదువుకుంటూ, ఆ కిటికీల నుండి వచ్చే కాంతి వల్ల చిత్రకళ పట్ల ఆసక్తి పెరిగింది.
• ప్రకృతి దృశ్యాలు: ప్రకృతి దృశ్యాలు, గోదావరి నది, పడవలు, ఆకాశం, చెట్లు వంటివి ఆయనలో చిత్రకళ పట్ల ఆసక్తిని పెంచాయి.
• తొలి బహుమతి: పద్నాలుగో ఏట రాజమండ్రి మహాసభల్లో వేసిన చిత్రానికి ప్రథమ బహుమతిని డాక్టర్ గరికపాటి రాజారావు చేతుల మీదుగా అందుకున్నారు. ఇది ఆయన జీవితంలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపు.

సాహిత్యం పట్ల అభిరుచి

• చేతిరాత పత్రికలు: బాల్యంలోనే రచయితకు సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తి పెరిగింది. స్నేహితులతో కలిసి చేతిరాత పత్రికలు తయారు చేసేవారు.
• గోదావరి ఒడ్డున 'రీడింగ్ రూమ్': రచయిత, అతని స్నేహితులు గోదావరి ఒడ్డున ఒక పత్రికను ఉంచి, సాహిత్య అభిరుచిని పంచుకున్నారు. ఇది వారి సాహిత్య ప్రస్థానానికి నాంది పలికింది.
• పుస్తకాల కొరత: పుస్తకాలు కొనడం అరుదైనప్పటికీ, పాత పత్రికలు చదవడం వల్ల ఆయన సాహిత్య అభిరుచి పెరిగింది.
• 'చందమామ' పత్రిక: 'చందమామ' వంటి పత్రికలు చదవడం ద్వారా కథలు, కవితలు రాయడం పట్ల ఆసక్తి పెరిగింది.
• రచన ప్రారంభం: చదివే గుణం క్రమంగా రాసే అభిరుచిగా పరిణామం చెందింది. ఇది ఆయన రచనా ప్రస్థానానికి దారితీసింది.

రచయిత తన బాల్యాన్ని, ఆనాటి స్నేహాలను ప్రస్తుత జీవితంతో పోల్చుకుంటూ, కాలక్రమేణా వచ్చే మార్పులను విశ్లేషించారు.

బాల్య స్నేహాలు vs ప్రస్తుత స్నేహాలు

• చేనేత కుటుంబాల నేపథ్యం: రచయిత నివసించిన ప్రాంతంలో తొంభై ఐదు శాతం మంది చేనేత కుటుంబాలకు చెందినవారు, శ్రామిక వర్గం ఎక్కువ. అక్కడ చదువుకునే వారు తక్కువగా ఉండేవారు. ఈ నేపథ్యం ఆయన బాల్య స్నేహాలపై ప్రభావం చూపింది.
• బాల్య స్నేహాల ప్రత్యేకత:
• ఆత్మీయత: బాల్య స్నేహాలు ఎంతో ఆత్మీయంగా ఉంటాయి.
• క్షమించే గుణం: చిన్న చిన్న తప్పులను సులభంగా క్షమించే స్వచ్ఛమైన మనసు ఉంటుంది.
• నిష్కల్మషత్వం: ఎలాంటి స్వార్థం లేకుండా, స్వచ్ఛమైన భావాలతో కూడి ఉంటాయి.
• తరువాతి స్నేహాలు: బాల్యం దాటిన తర్వాత ఏర్పడే స్నేహాలలో ఈ స్వచ్ఛత, క్షమించే గుణం తగ్గుతాయని రచయిత గమనించారు.
• ఆర్థిక, సామాజిక మార్పుల ప్రభావం: ఆర్థిక, సామాజిక మార్పులు వ్యక్తిత్వాన్ని, సంబంధాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. బాల్యం ముగిసిన తర్వాత జీవితంలో ఎదురయ్యే బాధ్యతలు, పోటీతత్వం స్నేహాల స్వచ్ఛతను తగ్గిస్తాయని రచయిత అభిప్రాయం.

రచయిత ఆశ

• బాల్యం తిరిగి రాకపోయినా, ఆనాటి స్వచ్ఛమైన మనసు మళ్లీ రావాలని రచయిత ఆశపడ్డారు.
• ఈ పాఠ్యాంశం ద్వారా రచయిత తన బాల్య స్మృతులను పంచుకుంటూ, బాల్యం యొక్క అమూల్యతను, వ్యక్తిత్వ వికాసానికి దాని ప్రాధాన్యతను తెలియజేశారు.

ఈ విభాగం విద్యార్థుల పఠనావగాహన, విశ్లేషణ, ప్రతిస్పందన నైపుణ్యాలను పెంపొందించడానికి ఉద్దేశించబడింది. పాఠ్యపుస్తకంలో ఇచ్చిన అపరిచిత గద్యాలను చదివి, వాటి ఆధారంగా ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయడం ఇందులో ముఖ్యమైన భాగం.

అపరిచిత గద్యాలను అర్థం చేసుకోవడం

• గద్యం చదవడం: ఇచ్చిన గద్యాన్ని ఒకటి లేదా రెండుసార్లు శ్రద్ధగా చదవాలి. ముఖ్యమైన వాక్యాలను, పదాలను గుర్తించాలి.
• సారాంశం గ్రహించడం: గద్యం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం, అందులోని ప్రధానాంశాలను అర్థం చేసుకోవాలి.
• ప్రశ్నలను విశ్లేషించడం: అడిగిన ప్రశ్నలను జాగ్రత్తగా చదివి, అవి గద్యంలోని ఏ భాగానికి సంబంధించినవో గుర్తించాలి.
• సమాధానాలు రాయడం: ప్రశ్నలకు గద్యం ఆధారంగా మాత్రమే సమాధానాలు రాయాలి. సొంత అభిప్రాయాలను జోడించకూడదు.
• భాష, శైలి: సమాధానాలు స్పష్టంగా, సంక్షిప్తంగా, సరళమైన భాషలో ఉండాలి.

ఉదాహరణలు (పాఠ్యపుస్తకం నుండి)

• ఫ్రాంక్ రాసిన కథ పేరు.
• తండ్రి నుండి శాంత ఏమి నేర్చుకుంది.

అభ్యాసం: పాఠ్యపుస్తకంలోని పేజీ నం. 69-70లో ఉన్న అపరిచిత గద్యాలను చదివి, వాటికి సంబంధించిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయడం సాధన చేయండి.

ఈ విభాగం విద్యార్థుల సృజనాత్మక ఆలోచన, భావ వ్యక్తీకరణ సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి ఉద్దేశించబడింది. వివిధ అంశాలపై వ్యాసాలు, లేఖలు, డైరీ ఎంట్రీలు రాయడం ఇందులో ముఖ్యమైన భాగం.

వ్యాసరచన (చిత్రకళా ప్రదర్శన గురించి పత్రికకు వ్యాసం)

• ప్రక్రియ సూచనలు:
• ప్రదర్శన వివరాలు: ప్రదర్శన ఎక్కడ, ఎప్పుడు జరిగింది? ఎవరు నిర్వహించారు?
• ఆసక్తి/కారణం: ప్రదర్శన చూడటానికి గల కారణం లేదా ఆసక్తి.
• చిత్రాలు, కళాకారులు: ప్రదర్శనలోని ముఖ్య చిత్రాలు, వాటిని వేసిన కళాకారుల గురించి.
• నచ్చిన చిత్రాలు: మీకు ప్రత్యేకంగా నచ్చిన చిత్రాలు, వాటి ప్రత్యేకతలు.
• వ్యక్తిగత అనుభవం: ప్రదర్శన చూసిన తర్వాత మీ అనుభూతి, ఆలోచనలు.
• కళా ప్రదర్శనల ప్రాముఖ్యత: సమాజంలో కళా ప్రదర్శనల ఆవశ్యకత, అవి ప్రజలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయి.
• శైలి: పత్రికా వ్యాసం కాబట్టి, సమాచారాన్ని స్పష్టంగా, ఆకర్షణీయంగా, పాఠకులకు ఆసక్తి కలిగించే విధంగా రాయాలి.

లేఖారచన (బాల్య మిత్రునికి లేఖ)

• లేఖ నిర్మాణం:
• స్థలం, తేదీ: కుడివైపు పైన.
• సంబోధన: మిత్రునికి తగిన సంబోధన (ఉదా: ప్రియమైన మిత్రుడు [పేరు]కు).
• విషయ వివరణ:
• మీ బాల్య మిత్రునితో గడిపిన ఆనంద క్షణాలు, ఆడిన ఆటలు గుర్తు చేసుకోవడం.
• ఆ రోజులు మీకు ఎందుకు ప్రత్యేకంగా అనిపించాయో వివరించడం.
• ప్రస్తుతం మీ జీవితం, మీ మిత్రుని క్షేమ సమాచారాలు అడగడం.
• ముగింపు: తల్లిదండ్రులకు నమస్కారాలు, త్వరలో కలుద్దాం వంటివి.
• ఇట్లు, మీ పేరు: కుడివైపు కింద.
• శైలి: ఆత్మీయంగా, స్నేహపూర్వకంగా ఉండాలి.

అభిరుచులను ప్రోత్సహించిన వారి గురించి

• పరిచయం: మీ అభిరుచులను (ఉదా: చదువు, క్రీడలు, కళలు) ప్రోత్సహించిన వ్యక్తిని (తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, స్నేహితులు) పరిచయం చేయండి.
• ప్రేరణ: వారు మీకు ఎలా ప్రేరణ కలిగించారు, ఎలాంటి సహాయం అందించారో వివరించండి.
• అనుభవాలు: వారి మద్దతుతో మీరు పొందిన అనుభవాలు, నేర్చుకున్న నైపుణ్యాలు.
• సవాళ్లు: ఆ రంగంలో మీరు ఎదుర్కొన్న సవాళ్లు, వాటిని ఎలా అధిగమించారు.
• ప్రభావం, కృతజ్ఞతలు: ఆ వ్యక్తి మీ జీవితంపై చూపిన ప్రభావం, వారికి మీ కృతజ్ఞతలు.

ఈ విభాగం పాఠ్యాంశంలోని పదజాలం, వ్యాకరణాంశాలపై అవగాహనను పెంపొందిస్తుంది. బోర్డు పరీక్షలలో ఈ విభాగం నుండి మంచి మార్కులు సాధించవచ్చు.

పదజాలం

• అర్థాలు: పాఠ్యాంశంలోని కఠిన పదాలకు అర్థాలు తెలుసుకోవడం. (ఉదా: విధ, నిష్కల్మషం, మూలబీజం, వల్లవేయు, చేయి తిరుగు, ఊగిసలాడు, వైధవ్యం).
• పర్యాయపదాలు: ఒకే అర్థాన్నిచ్చే వేర్వేరు పదాలు. (ఉదా: ఈప్సితం = కోరిక, ఇష్టం, అభిలాష).
• ప్రకృతి-వికృతులు: సంస్కృత పదాలు (ప్రకృతి) తెలుగులోకి మారిన రూపాలు (వికృతి). (ఉదా: చిత్రం - చిత్తరువు, ఖండం - కండ).
• జాతీయాలు: భాషకు అందాన్ని, అర్థాన్నిచ్చే పదబంధాలు. (ఉదా: వానాకాలం చదువు, గోరంతలు కొండంతలుగా).
• వానాకాలం చదువు: వానాకాలంలో మాత్రమే చదివి, మిగిలిన కాలంలో చదవకపోవడం, అంటే అస్థిరమైన, అసంపూర్ణమైన చదువు.
• గోరంతలు కొండంతలుగా: చిన్న విషయాలను కూడా చాలా పెద్దవిగా చేసి చెప్పడం లేదా చూడటం.

వ్యాకరణాంశాలు

1. సంధులు

• సంధి: రెండు పదాలు కలిసినప్పుడు మొదటి పదం చివరి అక్షరానికి, రెండో పదం మొదటి అక్షరానికి మధ్య జరిగే మార్పును సంధి అంటారు.
• ముఖ్యమైన సంధులు:
• అత్వసంధి: అకారానికి అచ్చు పరమైనప్పుడు సంధి నిత్యం. (ఉదా: అపుడప్పుడు = అపుడు + అపుడు)
• ఇత్వసంధి: ఇకారానికి అచ్చు పరమైనప్పుడు సంధి వైకల్పికం. (ఉదా: ఏమిటి + అంటివి = ఏమిటంటివి / ఏమిటియంటివి)
• ఉత్వసంధి: ఉకారానికి అచ్చు పరమైనప్పుడు సంధి నిత్యం. (ఉదా: వారు + ఉన్నారు = వారున్నారు)
• యడాగమ సంధి: అచ్చులకు అచ్చు పరమైనప్పుడు మధ్యలో 'య్' ఆగమంగా వస్తుంది. (ఉదా: మా + అమ్మ = మాయమ్మ)
• ఆమ్రేడిత సంధి: అచ్చునకు ఆమ్రేడితం పరమైనప్పుడు సంధి తరచుగా వస్తుంది. (ఉదా: ఆహా + ఆహా = ఆహాహా)
• రుగాగమ సంధి: కర్మధారయంలో 'పేరు' శబ్దానికి 'పొడువు' శబ్దం పరమైనప్పుడు 'రు' ఆగమంగా వస్తుంది. (ఉదా: పేరు + పొడువు = పేరురుపొడువు)
• ద్విరుక్తటకార సంధి: కర్మధారయంలో 'చిగురు' శబ్దానికి 'కొమ్ము' శబ్దం పరమైనప్పుడు 'ట' ఆగమంగా వస్తుంది. (ఉదా: చిగురు + కొమ్ము = చిగురుట్టొమ్ము)

2. సమాసాలు

• సమాసం: రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా ఏర్పడటాన్ని సమాసం అంటారు. సమాసంలో పూర్వపదం, ఉత్తరపదం ఉంటాయి.
• విగ్రహవాక్యం: సమాసంలోని పదాలను విడదీసి అర్థాన్ని చెప్పే వాక్యం.
• ముఖ్యమైన సమాసాలు:
• ద్విగు సమాసం: పూర్వపదం సంఖ్యావాచకం అయి, ఉత్తరపదం నామవాచకం అయితే. (ఉదా: నాలుగు దిక్కులు = నాలుగు సంఖ్యగల దిక్కులు)
• ద్వంద్వ సమాసం: రెండు పదాలకు సమాన ప్రాధాన్యత ఉండి, 'మరియు' అనే అర్థం వస్తే. (ఉదా: తల్లిదండ్రులు = తల్లి మరియు తండ్రి)
• తత్పురుష సమాసం: విభక్తి ప్రత్యయాలు లోపించి ఏర్పడే సమాసం. (ఉదా: సాహిత్య అభిమానం = సాహిత్యమునందు అభిమానం - సప్తమీ తత్పురుష)
• బహువ్రీహి సమాసం: సమాసంలోని పదాల అర్థం కాకుండా, వేరే అర్థం వస్తే. (ఉదా: పీతాంబరం = పీతమైన అంబరం కలవాడు - విష్ణువు)
• అవ్యయీభావ సమాసం: పూర్వపదం అవ్యయం అయి, క్రియకు విశేషణంగా ఉంటే. (ఉదా: ప్రతిరోజు = రోజురోజుకు)

3. ప్రత్యక్ష - పరోక్ష వాక్యాలు (Direct and Indirect Speech)

• ప్రత్యక్ష వాక్యం (Direct Speech): ఒక వ్యక్తి చెప్పిన మాటలను యథాతథంగా, ఎలాంటి మార్పులు లేకుండా ఉదహరించడం. ఈ వాక్యాలు సాధారణంగా అనుకరణ చిహ్నాలలో (" ") ఉంటాయి.
• ఉదాహరణ: రవి "నాకు ఆరోగ్యం బాగా లేదు" అని చెప్పాడు.
• పరోక్ష వాక్యం (Indirect Speech): ఒక వ్యక్తి చెప్పిన మాటలను సొంత మాటల్లో, సందర్భానికి తగినట్లు మార్చి చెప్పడం. ఇక్కడ అనుకరణ చిహ్నాలు ఉండవు.
• ఉదాహరణ: రవి తనకు ఆరోగ్యం బాగా లేదని చెప్పాడు.
• మార్పు నియమాలు:
• సర్వనామాలు: 'నేను' -> 'తాను/అతను', 'నువ్వు' -> 'తాను/అతను', 'మా' -> 'తమ/వారి' వంటి మార్పులు.
• క్రియలు: కాలంలో మార్పులు (ఉదా: 'ఉంది' -> 'ఉందని', 'చెప్పాడు' -> 'చెప్పాడని').
• కాల సూచక పదాలు: 'ఈ రోజు' -> 'ఆ రోజు', 'నిన్న' -> 'ముందు రోజు' వంటి మార్పులు.
• ప్రశ్నార్థక వాక్యాలు: 'అని అడిగాడు' లేదా 'అని ప్రశ్నించాడు' వంటి పదాలు వాడతారు.