ch02
हा धडा विद्यार्थ्यांना दैनंदिन जीवनातील काही महत्त्वाच्या कौशल्यांबद्दल शिकवतो, जसे की फोनवर बोलताना नम्रता राखणे, संदेश घेणे आणि एक हुशार ग्राहक कसे असावे. यात उत्पादने तपासणे, योग्य किंमत देणे, मानसिक गणिते करणे, योग्य बदल घेणे आणि प्लास्टिक पिशव्या टाळणे यावर भर दिला आहे. याव्यतिरिक्त, 'मिन्नी आणि विन्नी' ही एक लोरी देखील या धड्यात समाविष्ट आहे, जी विद्यार्थ्यांना कविता आणि भाषेच्या सौंदर्याची ओळख करून देते. हा धडा विद्यार्थ्यांना व्यावहारिक आणि नैतिक दोन्ही मूल्यांची शिकवण देतो.
दूरध्वनीवरील संभाषण आणि संदेश घेणे
दूरध्वनीवर बोलताना विनम्रता आणि स्पष्टता खूप महत्त्वाची आहे. जेव्हा तुम्ही फोन उचलता आणि ज्या व्यक्तीसाठी फोन आहे ती उपस्थित नसते, तेव्हा तुम्हाला संदेश घेण्याची जबाबदारी घ्यावी लागते.
दूरध्वनीवर बोलताना लक्षात ठेवण्यासारख्या गोष्टी:
- सुरुवात:
- फोन उचलताच 'हॅलो' म्हणा.
- स्वतःची ओळख करून द्या (उदा. 'मी बिट्टो बोलतोय').
- ज्या व्यक्तीने फोन केला आहे, तिची ओळख विचारा (उदा. 'तुम्ही कोण बोलताय?').
- विनम्र संभाषण:
- 'कृपया' आणि 'धन्यवाद' या शब्दांचा वापर करा.
- मोठ्या व्यक्तींशी बोलताना 'अंकल', 'आंटी' असे आदरार्थी शब्द वापरा.
- फोनवरील व्यक्तीला पूर्ण लक्ष देऊन ऐका.
- संदेश घेणे:
- जर ज्या व्यक्तीसाठी फोन आहे, ती घरी नसेल, तर 'आई घरी नाहीये' किंवा 'ते सध्या उपलब्ध नाहीत' असे विनम्रपणे सांगा.
- 'त्यांच्यासाठी काही संदेश आहे का?' असे विचारा.
- संदेश स्पष्टपणे ऐका आणि लिहून घ्या. संदेशात कोणी फोन केला, कशासाठी केला आणि त्यांचा संपर्क क्रमांक आहे का, हे तपासा.
- संदेश घेताना पेन आणि कागद जवळ ठेवा.
- फोन ठेवताना:
- 'ठीक आहे', 'भेटूया', 'बाय-बाय' असे म्हणून फोन ठेवा.
- फोन ठेवण्यापूर्वी सर्व माहिती मिळाली आहे याची खात्री करा.
उदाहरणे:
- परिस्थिती १: आई घरी नाहीये आणि आंटींचा फोन आला आहे.
- तुम्ही: "हॅलो, आंटी. मी बिट्टो बोलतोय. आई घरी नाहीये. त्यांच्यासाठी काही संदेश आहे का?"
- परिस्थिती २: अंकलचा फोन आला आहे आणि तुम्हाला आजोबांना फोन द्यायचा आहे.
- तुम्ही: "हॅलो, अंकल. कसे आहात? मी फोन आजोबांना देतोय. ठीक आहे, भेटूया. बाय-बाय."
महत्त्वाचे: नेहमी विनम्र आणि स्पष्ट बोला.
दूरध्वनीवरील संवादाचे नियम आणि संदेश घेण्याची पद्धत यावर आधारित प्रश्न येऊ शकतात. संवाद पूर्ण करा किंवा संदेश लिहा अशा प्रकारचे प्रश्न अपेक्षित आहेत.
संदेश घेताना कोण, कशासाठी, कधी आणि काय संदेश हे चार मुद्दे लक्षात ठेवा.
स्मार्ट ग्राहक होण्यासाठी आवश्यक कौशल्ये
स्मार्ट ग्राहक म्हणजे असा व्यक्ती जो खरेदी करताना जागरूक आणि हुशार असतो. तो आपल्या हक्कांबद्दल आणि जबाबदाऱ्यांबद्दल जाणतो. खालील मुद्दे तुम्हाला स्मार्ट ग्राहक बनण्यास मदत करतील:
स्मार्ट ग्राहक होण्यासाठीचे 'पॉइंटर्स':
- उत्पादनाची तपासणी:
- मी नेहमी खरेदी करत असलेले उत्पादन तपासतो. (उदा. उत्पादन खराब तर नाही ना, एक्सपायरी डेट काय आहे?)
- किंमत तपासणे:
- मी खात्री करतो की किंमत योग्य आहे. (एमआरपी (MRP) तपासा, इतर दुकानांशी तुलना करा).
- योग्य पैसे देणे:
- मी नेहमी योग्य रक्कम देतो. (जास्त पैसे देण्यापासून किंवा कमी पैसे देण्यापासून वाचण्यासाठी).
- मानसिक गणित (Mental Arithmetic):
- दुकानदाराला पैसे देण्यापूर्वी मी 'मानसिक गणित' किंवा साधी आकडेमोड करतो. यामुळे मला योग्य बदल (सुट्टे पैसे) मिळतात याची खात्री होते.
- उदा. ₹१०० दिले, वस्तू ₹७५ ची आहे, तर ₹२५ परत मिळायला हवेत.
- पैशांची सुरक्षितता:
- मी पैसे सुरक्षितपणे आणि काळजीपूर्वक घेऊन जातो.
- योग्य कंटेनर (भांडी) घेणे:
- मला योग्य कंटेनर घेण्याचे लक्षात राहते. (उदा. दूध घेण्यासाठी बाटली, भाजीसाठी कापडी पिशवी).
- प्लास्टिक पिशव्या टाळणे:
- मी प्लास्टिक पिशव्या टाळतो. (पर्यावरणासाठी चांगले आहे आणि काही ठिकाणी प्लास्टिक पिशव्यांवर बंदी आहे).
'हे स्वतः करा' (Do It Yourself) यादीत तुम्ही काय जोडू शकता?
- खरेदीची यादी तयार करणे: अनावश्यक खरेदी टाळण्यासाठी.
- बिल घेणे: खरेदीचा पुरावा म्हणून आणि काही अडचण आल्यास उपयोगी.
- उत्पादनाचे लेबल वाचणे: घटक, वापरण्याची पद्धत, धोके समजून घेण्यासाठी.
- स्थानिक उत्पादनांना प्राधान्य देणे: स्थानिक व्यवसायांना प्रोत्साहन देण्यासाठी.
- उत्पादनाचे वजन तपासणे: विशेषतः भाजीपाला किंवा फळे खरेदी करताना.
स्मार्ट ग्राहक बनणे म्हणजे केवळ पैसे वाचवणे नव्हे, तर पर्यावरणाची काळजी घेणे आणि जागरूक नागरिक बनणे देखील आहे.
ग्राहक संरक्षण कायदा (Consumer Protection Act) ग्राहकांना अनेक हक्क देतो. स्मार्ट ग्राहक म्हणून तुम्हाला हे हक्क माहित असणे आवश्यक आहे.
स्मार्ट ग्राहक बनण्यासाठीचे पॉइंटर्स आणि तुम्ही त्यात काय भर घालू शकता यावर आधारित प्रश्न येऊ शकतात. यादी तयार करणे किंवा तुमचे मत मांडणे असे प्रश्न अपेक्षित आहेत.
स्वतःची ओळख आणि क्षमता
या विभागात, तुम्ही स्वतःच्या क्षमता, आवडीनिवडी आणि शिकण्याच्या इच्छा याबद्दल विचार कराल. स्वतःला समजून घेणे हे तुमच्या विकासासाठी खूप महत्त्वाचे आहे.
स्वतःबद्दल एक छोटा अहवाल (Short Report) लिहा:
- मी करू शकणाऱ्या गोष्टी (कमीत कमी ५):
- उदा. मी सायकल चालवू शकतो.
- मी माझे गृहपाठ वेळेवर पूर्ण करू शकतो.
- मी माझ्या खोलीची स्वच्छता करू शकतो.
- मी माझ्या लहान भावाची/बहिणीची काळजी घेऊ शकतो.
- मी चांगले चित्र काढू शकतो.
- मी शिकत असलेल्या गोष्टी (कमीत कमी ३):
- उदा. मी गिटार वाजवायला शिकत आहे.
- मी नवीन भाषा शिकत आहे (उदा. इंग्रजी व्याकरण).
- मी स्वयंपाक करायला शिकत आहे.
- आई/वडिलांकडून मला शिकायच्या असलेल्या गोष्टी (कमीत कमी ३):
- उदा. मला आईकडून चांगले पदार्थ बनवायला शिकायचे आहे.
- मला वडिलांकडून गाडी चालवायला शिकायचे आहे.
- मला त्यांच्याकडून वेळेचे नियोजन करायला शिकायचे आहे.
- सुट्टीत मी शिकणार असलेल्या गोष्टी:
- उदा. मी सुट्टीत पोहायला शिकणार आहे.
- मी नवीन खेळ खेळायला शिकणार आहे.
- मी पुस्तके वाचून नवीन गोष्टी शिकणार आहे.
- मला करायला आवडणाऱ्या गोष्टी:
- उदा. मला मित्रांसोबत खेळायला आवडते.
- मला पुस्तके वाचायला आवडतात.
- मला नवीन ठिकाणी फिरायला आवडते.
- मला करायला आवडत नसलेल्या पण तरीही मी करत असलेल्या गोष्टी:
- उदा. मला सकाळी लवकर उठायला आवडत नाही, पण शाळेसाठी उठावे लागते.
- मला कधीकधी गृहपाठ करायला कंटाळा येतो, पण मी तो पूर्ण करतो.
मित्रांच्या क्षमतांची मुलाखत (Interview) घेणे:
- तुमच्या मित्रांना विचारा की ते काय करू शकतात. त्यांची उत्तरे लिहून घ्या.
- या माहितीवर आधारित एक छोटा अहवाल तयार करा. यामुळे तुम्हाला इतरांच्या क्षमता आणि आवडीनिवडी समजून घेण्यास मदत होईल.
काही प्रकल्प (Projects) तुमच्यासाठी:
- पिशवी शिवणे: यामुळे तुम्हाला हातकाम आणि निर्मिती कौशल्य शिकायला मिळेल.
- एक स्नॅक बनवणे: यामुळे तुम्हाला स्वयंपाक कौशल्य आणि पाककृती समजून घेणे शिकायला मिळेल.
- एक लहान बाग तयार करणे: यामुळे तुम्हाला वनस्पतींची वाढ आणि पर्यावरणाची काळजी याबद्दल शिकायला मिळेल.
हे सर्व प्रकल्प तुम्हाला नवीन कौशल्ये शिकण्यास आणि आत्मविश्वास वाढवण्यास मदत करतील.
क्षमता (Ability): एखादे काम यशस्वीपणे करण्याची शक्ती किंवा कौशल्य.
स्वतःबद्दलचा अहवाल, मित्रांच्या मुलाखतीवर आधारित अहवाल किंवा दिलेल्या प्रकल्पांपैकी एकावर लघुनिबंध किंवा वर्णन लिहिण्यास सांगितले जाऊ शकते. तुमच्या कल्पना आणि विचार स्पष्टपणे मांडणे महत्त्वाचे आहे.
मिनी आणि विनी (एक अंगाईगीत) - कवितेचे विश्लेषण
अल्फ्रेड लॉर्ड टेनिसन यांनी लिहिलेली 'मिनी आणि विनी' ही एक सुंदर अंगाईगीत (Lullaby) आहे. ही कविता दोन लहान मुली, मिनी आणि विनी, यांच्याबद्दल आहे ज्या एका शिंपल्यात (shell) झोपलेल्या आहेत. कविता त्यांना शांत झोप लागो अशी प्रार्थना करते आणि त्यांच्याभोवतीच्या निसर्गाचे वर्णन करते.
कवितेचे ओळीनुसार विश्लेषण:
- 'Minnie and Winnie / Slept in a shell.'
- मिनी आणि विनी या दोन मुली शिंपल्यात झोपल्या आहेत. शिंपला हे सुरक्षितता आणि उबदारपणाचे प्रतीक आहे.
- 'Sleep, little ladies! / And they slept well.'
- कवी त्यांना 'लहान लेडीज' (little ladies) असे संबोधून झोपण्याची विनंती करतो. त्यांना शांत आणि चांगली झोप लागली असे सूचित होते.
- 'Pink was the shell within, / Silver without,'
- शिंपल्याचे वर्णन: आतून गुलाबी (pink) आणि बाहेरून चांदीसारखे (silver). हे शिंपल्याचे सौंदर्य दर्शवते. गुलाबी रंग उबदारपणा आणि नाजूकपणा दर्शवतो, तर चांदीचा रंग चमक आणि बाह्य जगाची भव्यता दर्शवतो.
- 'Sounds of the great sea / Wandered about.'
- त्यांच्याभोवती मोठ्या समुद्राचे आवाज फिरत आहेत. हे आवाज त्यांना झोपेत त्रास देत नाहीत, तर अंगाईगीतासारखे वाटतात.
- 'Sleep little ladies! / Wake not soon!'
- कवी पुन्हा त्यांना लवकर न उठण्याची विनंती करतो, जेणेकरून त्यांची झोप पूर्ण होईल.
- 'Echo on echo / Dies to the moon.'
- समुद्राचे आवाज किंवा इतर कोणतेही आवाज चंद्राकडे जात असताना हळूहळू शांत होतात. हे शांतता आणि रात्रीचे वातावरण दर्शवते.
- 'Two bright stars / Peep'd into the shell,'
- दोन चमकदार तारे शिंपल्यात डोकावून पाहत आहेत. हे स्वप्नाळू आणि जादुई वातावरण निर्माण करते.
- 'What are they dreaming of? / Who can tell?'
- कवीला आश्चर्य वाटते की त्या मुली काय स्वप्न पाहत असतील. हे बालपणातील निरागसता आणि स्वप्नाळूपणा दर्शवते.
- 'Started a green linnet / Out of the croft;'
- 'croft' म्हणजे एक लहान शेतजमीन किंवा घर. एक हिरवा लिनिट पक्षी (एक लहान गाणारा पक्षी) त्या जागेतून बाहेर पडतो.
- 'Wake, little ladies, / The sun is aloft.'
- पक्षी बाहेर पडतो आणि कवी मुलींना उठायला सांगतो, कारण सूर्य वर आला आहे. हे रात्रीचा शेवट आणि दिवसाची सुरुवात दर्शवते.
कवितेतील महत्त्वाचे शब्द आणि त्यांचे अर्थ:
- Shell (शिंपला): समुद्रातील एका प्राण्याचे कठीण बाह्य आवरण. येथे सुरक्षित निवारा म्हणून वापरले आहे.
- Lullaby (अंगाईगीत): मुलांना झोपवण्यासाठी गायले जाणारे गाणे.
- Wandered about (फिरणे): इकडे तिकडे फिरणे.
- Echo (प्रतिध्वनी): आवाजाचा परत येणारा आवाज.
- Peep'd (डोकावणे): हळूच किंवा चोरून पाहणे.
- Linnet (लिनिट): एक लहान गाणारा पक्षी.
- Croft (क्रॉफ्ट): एक लहान शेतजमीन किंवा घर.
- Aloft (वर): वरच्या दिशेने, आकाशात.
कवितेचा मुख्य विषय (Theme):
- बालपणाची निरागसता आणि शांतता.
- निसर्गाशी असलेले नाते (समुद्राचे आवाज, तारे, सूर्य, पक्षी).
- आईचे प्रेम आणि काळजी (अंगाईगीताच्या माध्यमातून).
ही कविता शांतता, सौंदर्य आणि बालपणातील स्वप्नाळूपणा यांचे एक सुंदर मिश्रण आहे.
अल्फ्रेड लॉर्ड टेनिसन (Alfred Lord Tennyson) हे एक प्रसिद्ध इंग्रजी कवी होते. ते त्यांच्या भावनात्मक आणि वर्णनात्मक कवितांसाठी ओळखले जातात.
कवितेवरील प्रश्नांमध्ये कवितेचा अर्थ, कवीचा उद्देश, कवितेतील नवीन शब्दांचे अर्थ आणि कवितेतील प्रतिमांचे वर्णन (उदा. शिंपल्याचे वर्णन) विचारले जाऊ शकते. कवितेतील भावना आणि मुख्य विषय समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
